Bywają sytuacje w których język ojczysty staje się dla nas kłopotliwy. Do takich problematycznych sytuacji bez wątpienia należy odmiana nazwisk. Mimo, że nie jest to blog, który rości sobie językowe, czy w ogóle poprawnościowe ambicje, to jednak w tym wpisie przedstawię prosty sposób, wzór na prawidłową odmianę nazwisk, która sprawi, że bez trudu odmienisz każde polskie nazwisko męskie! Nazwiska żeńskie nie sprawiają na ogół nikomu problemów.

Aby skutecznie odmienić nazwisko potrzeba nam formy podstawowej (mianownikowej). Gdy taką formą dysponujemy możemy teraz już tylko dopasować do jednego z pięciu wzorców, które znajdziesz poniżej

Kluczem do zrozumienia tych pięciu zasad odmiany nazwisk jest wiedza o tym, czym jest temat. Nie wdając się w szczegółowe i fachowe definicje wystarczy tu stwierdzić, że tematem nazwiemy, to co pojawi się na końcu wyrazu w formie mianownika np. Wielbłąd, sarna (d,a). To jest forma podstawowa, która pozbawiona jest końcówek fleksyjnych takich jak np. -owi, -ami, które tematami już nie są. Aby lepiej zrozumieć mechanizm odmiany według pięciu wzorów posłużyłem się nazwami pospolitymi, tak by odmienianie stało się prostsze i naturalne. Gdy dysponujesz już konkretnym nazwiskiem, bierzesz pod uwagę jego zakończenie w formie mianownikowej, dopasowujesz do jednego z pięciu wzorów i masz gotowy przepis. Zatem przypatrzmy się każdemu z pięciu wzorców:

1. Nazwiska w temacie zakończone na spółgłoskę (tzw. twarde)

do spółgłosek twardych zaliczymy np. d,t,s,z,b np.

  • Wielbłąd M.
  • Wielbłąd-a D.
  • Wielbłąd-owi C.
  • Wielbłąd-a B
  • Wielbłąd-em N.
  • Wielbłądzi-e Msc

2. Nazwiska zakończone w temacie na k,g,h,l, ś,

oraz na ć,dź,j,ń,ś jak również c, cz, sz, rz. Jest to odmiana tzw. miękkotematowa, zaliczymy do niej takie nazwiska jak: Mostowiak, Głódź, Kołłątaj, Małysz np.

  • łoś M.
  • łosi-a D.
  • łosi-owi C.
  • łosi-a B
  • łosi-em N.
  • łosi-u Msc

Jak widać 1. i 2. wzór odmiany różnią się tylko końcówką w miejscowniku. Te wzorce nie powinny sprawić nikomu problemów, ich odmiana przychodzi nam dość płynnie. Jednak największe trudności mamy z męskimi nazwiskami, które są rzeczownikami żeńskimi. Jest to trzeci i czwarty przypadek. przyjrzyjmy się im:

3. Nazwiska męskie – rzeczownikowe żeńskie twardotematowe są zakończone na -a-,-o-

Do tej odmiany zaliczymy te nazwiska, które przed -a-,-o- mają jeszcze przed tą końcówką twardą spółgłoskę np. -k-,-g- ale oprócz -L-. Do tych nazwisk według tej odmiany zaliczymy np. Belka, Fortuna M. Sarna D. Sarny C. Sarnie B.Sarnę N. Sarną Msc. Sarnie Warto zauważyć, że do tej odmiany nazwisk zaliczymy np. nazwisko Lato, które w mianowniku zakończone jest na -o- a przed nim jest litera twarda -t-. Jak widzimy z wzorca odmiany w dopełniaczu jest Sarny, czyli nazwisko Lato należy odmienić w dopełniaczu jako Laty, tak jak jest to we wzorcu, a nie Lata jak to często niegdyś mylono.

4 Odmiana nazwisk rzeczowników żeńskich miękkotematowych

Zakończone na -a-, które występują po spółgłosce -L-,-j- lub po miękkiej (si,ci,zi,ni ) np. Bareja, Kania i zakończone na -a- po spółgłoskach stwardniałych (sz,cz) np. Oszajca, Kulesza. Spółgłoskę miękką łatwo rozróżnić od twardej, bo przy wymowie łączymy z nią samogłoskę i, która ma funkcję zmiękczającą, dlatego -ń-,-ś-,-ź- to spółgłoski także miękkie. M. gazela D gazeli /y C. gazeli /y B. gazelę N. gazelą Msc. gazeli /y Przy wzorcu odmiany dopisałem -y- ze względu na to, że niektóre nazwiska nie da się odmienić przez -i- np. Kulesza, wtedy -i- zastępujemy -y-

5. Odmiana przymiotnikowa

Odmiana ta nie powinna sprawiać nikomu problemów, jednak dla porządku całego wpisu i o tym kilka słów trzeba powiedzieć. Tak więc te nazwiska odmienimy jak przymiotniki np. Linde. Trzeba jednak pamiętać, że tak jak ostatnio -i- wymienialiśmy na -y- tak tutaj także możemy wymienić dodatkowo przez -e- M. Miły D. Miłego C. Miłemu B. Miłego N. Miłym Msc. Miłym

To tyle jeśli chodzi o odmianę nazwisk męskich polskich. Język polski jest językiem fleksyjnym dlatego każde nazwisko należy odmienić zgodnie z jego paradygmatem. Podstawowym błędem jest unikanie odmiany.

Prosimy o komentarz z Twoim prawdziwym imieniem i nazwiskiem.

Napisz odpowiedź

CommentLuv badge

Czemu służy to pytanie?